NERELERDEN TOPRAK ÖRNEĞİ ALINMAZ
Toprak analizi sonuçlarının beklenen faydaları sağlayabilmesi ve yukarıda açıkladığımız hatalara düşülmemesi için toprak örneklerinin mutlaka usulüne uygun olarak alınması gereklidir. Eğer usulüne uygun toprak numunesi alınmamışsa emek, para ve zaman kaybına neden olacaktır. Toprak numunesi tarla veya bahçeyi iyi temsil etmelidir. Tarlanın rasgele her yerinden toprak numunesi alınmaz.
Harman yeri veya hayvan yatmış yerler,Önceden gübre yığılmış yerler,Sap, kök veya yabani otların yığın halinde yakıldığı yerler,Hayvan gübresinin bulunduğu yerler,Tarlanın tümsek veya su birikmesi olan çukur noktaları,Dere, orman, su arkı ve yollara yakın arazi kısımları,Sıraya ekim yapılan ürünlerde sıra üzeri,Binalara yakın alanlar,Yol kenarları,Eski çit yerleri,Ağaç altları (tarla tarımı yapılan yerler için)araziyi temsil etmediği için bu noktalarda numune alınmaz.Tarla içinde aşırı farklılık gösteren bölgelerde ayrı bir karışım yapılmalıdır.
ÖRNEK ALMA ZAMANI VE DERİNLİĞİ
Toprak örnekleri seracılıkta ve tek yıllık bitki yetiştiriciliğinde ekim veya dikimden, yetişmiş meyve ağaçları için ise gübreleme zamanından yaklaşık 1-2 ay önce alınmalıdır. Don olan günlerde ve çamurlu araziden toprak numunesi alınmaz. Numune alınacak yerin toprağı ayağa yapışmayacak kadar kuru veya tavlı olmalıdır.
Derinlik, toprağın sürme veya işleme derinliğine göre değişir. Gübreler bakımından, mahsuller besin maddelerini bu kısımdan aldıkları için, bizi daha çok işlenen toprak tabakası ilgilendirir. Çünkü tarla tarımındaki bitkilerin çoğu bu tabakada besin maddesini alırlar. Gübreleme maksadıyla umumiyetle toprağın 0–20 cm derinliğinden numune alınmalıdır. Eğer ağaç dikimi ve benzeri amaçlarla numune alınacaksa, 0–20 ve 30–60 cm’den örnek alınmalıdır.
Bağ ve meyve bahçelerinden ise 0-20, 20-40, 40-60 cm derinliklerden, karma toprak numunesi alınmalıdır. Bu derinlik ağacın yaşı ve cinsine göre değişebilir. Numune alınacak sahanın 20 dönümden büyük olmaması gerekir. Büyük olması halinde her 20 dönüm için ayrı numune alınmalıdır.
HANGİ ALETLER KULLANILIR?
Numune almak için muhtelif aletler kullanılmakta; toprak burgusu, toprak sondası ve küreği bu aletler arasında yer almaktadır. Toprak çok yaş veya kuru değilse, sonda ile; toprak kuru ise burgu ile; bu aletlerde her ikisi de bulunmadığı taktirde, toprak numunesi bahçe küreği veya belle alınabilir. Kullanılan malzemeler paslanmaz olmalıdır. Toprak sondası ve burgusu 40-60 cm gibi alt tabakalarda örnek almada büyük kolaylık sağlar.
Tek yıllık bitkiler için; toprak örneklerinin alınması sırasında örneğin temsil ettiği toprak alanının özelliklerini tam olarak yansıtması için arazinin şekline uygun olarak zikzaklar çizecek şekilde dolaşılarak örnekleme yapılmalıdır.Toprak özellikleri aynı olması durumunda tarla tarımı için 40 dekar, bahçe bitkileri için ise 20 dekara değin bir örnek olacak şekilde, 8–10 veya daha fazla yerden gerekli derinliklerden alınan örnekler karıştırılarak karma örnek haline getirilmelidir. Toprak özellikleri farklı olan araziler (aynı tarla içinde değişik renk gösteren yerler, farklı toprak derinliğine sahip yerler, fazla miktarda ürün kaldıran yerler ve değişik toprak işleme ve sulama yapılan yerler) 20 dekar bile olsa ayrı örnekleme yapılmalıdır.
Tek yıllık bitkilerde gübreleme amacıyla toprak örneği almak için; bir küreğe, alınan toprak örneklerini karıştırmak için bir kaba (kova, geniş bir naylon) ve temiz bir naylon veya toprak numune bez torbaya ihtiyaç vardır. Bu malzemeleri kullanmadan önce küreğin iyice temizlenmiş ve üzerinde başka artıkların kalmamış olması gerekir. Toprak örneklerini içine koyup laboratuara analize göndereceğimiz naylon veya bez torba ise 1 kg kadar toprak alabilecek büyüklükte olmalıdır.
ÖRNEK NASIL ALINIR?
Toprak örneği almak için hazırlanan araç gereçleri alarak tarlanın başına gidilir.Tarlanın bir ucundan girerek öbür ucuna kadar örnekler alınarak ilerlenir. Ancak bu örnekler tarlanın bir ucundan öbür ucuna doğru düz bir çizgi üzerinde ilerleyerek dosdoğru olmayıp zig-zaglar yaparak alınmalıdır. Yani ekim yapacağımız alanın her tarafından örnek almaya dikkat etmeliyiz. Toprak örneği alınacak yer, önce renk, meyil, yükseklik, toprak tipi ve drenaj durumuna göre kısımlara ayrılmalı, her kısımdan 20 dekara kadar bir örnek alınmalıdır.
Bu yerin toprak örneği alınmaya uygun bir yer olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eğer bu yer örnek almaya uygunsa toprağın üzerindeki ot, sap gibi şeyler el ile temizlenir. Yukarıdaki gibi V harfi şeklinde ve 30 cm derinliğinde bir çukur kazılır. Sonra şekilde görüldüğü gibi çukurun düzgün tarafından takriben 3–4 cm kalınlığında bir toprak dilimi alınıp, alınan bu örneğin sağından, solundan ve küreğin ucundan gelecek şekilde traş edilmek suretiyle kare şeklinde muntazam bir biçime getirilir. Tarlanın üstünü temsil eden kısmın traş edilmemesine dikkat edilmeli ve bu şekilde alınacak 10–15 numune bir bez üzerine veya bir kova içerisinde karıştırılmalıdır. Burada tarladan aldığımız ve kovaya üst üste koyduğumuz bütün toprak örnekleri iyice karıştırılır (paçal yapılır.) Karıştırırken keseklerin iyice parçalanması sağlanmalı ve ele geçen bitki parçaları ve taş parçaları temizlenmelidir. Sonra kova içerisinde iyice karıştırılmış olan topraktan yanımızda götürdüğümüz naylon veya bez torbaya 1 kg kadar toprak örneği konur. 20 dekarlık bir arazide örnek alınacak yer sayısı en az 6 olmalıdır. Alınan numune etiketlenerek en kısa sürede analiz yapılacak laboratuara ulaştırılır.
Meyve bahçelerinden numune alınırken ağaç taç izdüşümü üzerinden ağaç büyüklüğüne göre 4–8 noktadan numune alınmalıdır. Bağ ve meyve bahçelerinin gübrelemesinde; 0-20cm, 20-40cm, 40-60 cm derinliklerden karışık toprak örnekleri alınmalıdır
Çok yıllık bitkilerden gübreleme amaçlı toprak örneği alınması da tek yıllık bitkilerde olduğu gibidir. Tek yıllık bitkilerden farkları toprağın sadece 20 cm derinliğinden (pulluk sürüm derinliğinden) değil toprağın derinlemesine de örnek alınması gerekir.Çok yıllık bitkilerde genellikle 0–20, 20–40, 40–60 cm derinlikten örnek almakla birlikte gerekli görülürse 60–90 veya 90–120 cm derinliklerden de toprak örneği alınır. Tabi ki bu derinliklerden toprak örneklerinin alınmasında kürek yeterli değildir. Bu örnekler çeşitli tipte burgularla alınabileceği gibi tarlada bu derinliklere kadar bir çukur (boy çukuru) kazılarak bu çukurun düzgün bir kenarından örnekler alınabilir.
UYGULAMADA YAPILAN HATALAR
Gübreleme amacıyla toprak örneği almak gübrelemenin temelidir. Bunun için dikkatli olmak gerekir. Özellikle uygulamada önemli hatalarla karşılaşılmaktadır. En çok yapılan hatalardan bir kaçı şöyledir:- Toprak örnekleri kürekle 20 cm’e kadar olan derinlikten alınmayıp toprağın hemen yüzeyinden ve çoğu zaman elle alınmaktadır.- Yaklaşık 1 kg yerine 100–150 gr kadar numune alınmakta, bu nedenle gönderilen toprak laboratuarda analize yeterli olmamaktadır.- Toprak örnekleri uygun olmayan kaplara örneğin o anda bulunan konserve kutularına veya gübre torbalarına konulmaktadır.- Etiketler kurşun kalemle yazılmayıp tükenmez kalemle yazılmakta ve naylona konup ağzı kapatılınca toprak terleme yaptığından mürekkep bulaşınca etiketteki yazılar okunamaz hale gelmektedir. - Topraklar naylon torbaya konulduktan sonra torbalar birkaç yerinden delinmediğinden içine konan etiketler toprağın neminden dolayı naylon içerisinde ıslanarak parçalanmaktadır.- Çiftçinin aynı mevkide birden fazla tarlası olduğunda, toprak örnekleri alındıktan sonra etikette hangi toprağın hangi tarlaya ait olduğu belirtilmemekte ve böylece laboratuara gönderilen topraklar analizleri yapılıp rapor gönderildiğinde çiftçi tarafından tarlalar karıştırılmaktadır.Islak numuneyi soba üzerinde kurutulması. Numune biraz ıslak ise, gölgede kendi halinde kurutulmalıdır.
ÖRNEKLERİN LABORATUVARA GÖNDERİLMESİ Toprak örneği, alındıktan hemen sonra laboratuvara gönderilmeyecekse, toprak uygun bir ortamda, oda sıcaklığında, toz almayacak bir şekilde temiz naylon veya kağıt üzerinde serilerek kurutulmalıdır. Böylece laboratuvarda nemli toprağın kurutulması için geçen süreyi beklemeden toprak analize alınır ve sonuç raporunun erken çıkması sağlanır. Alınan toprak numunesi ıslaksa soba veya kalorifer üzerinde kurutulmamalıdır. Karışık toprak örneğinin alındığı her tarla veya kısmı temsil eden toprak örnekleri için kurşun kalemle doldurulan bilgi kâğıtları torbaların içine konur. Ayrıca aynı bilgi kâğıdından (etiket) birde örnek torbasının ağzına bağlanır. Torbaya konulacak etiket aşağıdaki bilgileri taşımalıdır
İli : İlçesi : Köyü : Mevkii : Adı Soyadı : Geçen yıl ekilen ürün :Geçen yıl alınan ürün miktarı :Arazinin konumu :Bu yıl ekilecek ürün : Arazinin sulanıp sulanmadığı :Tarlanın Büyüklüğü Dekar :Alındığı derinlik :Numune Alındığı Tarih :Adres :
